Aydın Olmanın Koşulu-Çetin Altan

Neyin, neden olduğunu bir gerekçe bulup açıklayamazsanız, aydın kişi sayılmazsınız.
Her olayın nedenini açıklayacaksınız, ancak açıklama yaparken de ortalığı fazla dalgalandırma-yacaksınız.
Kıvrak zekâlı aydın kişi olmanın koşulu budur.
***
Örneğin, çocuk her yıl sınıfta çakıyor. Anne sızlanıp durmada, baba küplere biniyor. Bu olayın nedenine en uygun gerekçe nasıl bulunur?
Yaşından ötürü bunalım geçiriyor.
***
Çocuğun sersem olduğu için değil de, yaşından ötürü bunalım geçirdiğinden tembellik ettiği için sınıfta kaldığı gerekçesi pek bilimsel sayılmaz.
Sayılmaz ama anneyle babayı rahatlatır.
Sıkışırsan,
- Eğitim bozuk efendim, düzen sorunu, dersin, paçayı kurtarırsın.
***
Çocuk sınıfta çakınca demek ki anneyle babayı kızdırmadan gösterebileceğiniz iki gerekçe var. Biri:
- Yaşından ötürü bunalım geçiriyor.
Öteki:
- Eğitim bozuk efendim, düzen sorunu...
***
Adam her akşam kafayı çekiyor, sonra da,
- Kül tablasını niye dökmediniz, yahut,
- Neden soğuk değil bu su, diye hır çıkarıp camı, çerçeveyi indiriyor.
Aydın kişi olarak buna da usturuplu bir gerekçe bulmanız zorunludur.
- Yaşından ötürü bunalım geçiriyor, derseniz, karısı anlamlı anlamlı başını sallar ama adam kızar böyle gerekçeye.
Bu tür krizlere tıbbi bir gerekçeyle yaklaşmak daha iyidir.
- Stres, dersiniz.
***
Strese her şey girer. Karın ağrısı, baş ağrısı, böbrek ağrısı, boyun, kol ağrısı, kafa kırma, göz çıkarma, küfretme, nara atma, hizmetçiye sulanma, karıyı boşama, işten çıkma, müdürle kavga, sigarayla uyuma, meyhanede gecikme, sofraya küsme, her şey...
Kim nerede ipin ucunu kaçırmışsa, yahut kendinden sızlanıyorsa gerekçe olarak stresi dayanırsın.
***
Böylece, “yaşından ötürü bunalım” yahut “stres”, yahut “düzen sorunu” diye cebinde üç gerekçe varsa, her olayın nedenini aydın kişi olarak ortalığı fazla bulandırmadan kolayca çözebilirsin.
Bakkal kazık attı.
Gerekçe: “Düzen sorunu.”
Otobüs geç geldi.
Gerekçe: “Düzen sorunu.”
Karı evden kaçtı.
Gerekçe: “Stres.”
Koca hırsından sürahiyi aynaya patlattı.
Gerekçe: “Stres.”
Çocuk komşunun kızını
iğfal etti.
Gerekçe: “Yaşından ötürü bunalım.”
Para yetmiyor.
Gerekçe: “Düzen sorunu.”
Elektrikler kesildi.
Gerekçe: “Düzen sorunu.”
Karın ağlayıp duruyor.
Gerekçe: “Yaşından ötürü bunalım.”
***
Ayakkabı ayağını sıkıyor.
Gerekçe... Ahmaklık edip ayakkabıyı ayağına küçük almışsın...
Neden ahmaklık ettiğine gelince, günün yorgunluğundan dikkatin dağılmış, yani stres... Neden o kadar yoruluyorsun, düzen sorunu...
Ayakkabının sıktığından ötürü sövüp sayarsan, yaşından ötürü bunalım...
***
Aydın kişi olarak olayların nedenini bulmak için bu üç gerekçe yeter de artar bile. Gerekçeyi bulduktan sonra çaresini bulmayı da Tanrı’ya havale edersin...
Böylece aydın kişi olarak her şeyin nedenini bilir, rahat edersin...